Cortisol

Would you like to read this information again? Use the following options:

Alles over Cortisol

Powered by: KNMP logo
  • Introductie

    Cortisol
    Cortisol is een andere naam voor hydrocortison.

    Hydrocortison (cortisol) is een bijnierschorshormoon, ook wel corticosteroïd genoemd.

    In het menselijk lichaam wordt het gemaakt door de bijnierschors. Het is nodig om energie, mineralen en zouten vrij te maken en op te slaan. Verder remt het ontstekingen en overgevoeligheidsreacties.

    Artsen schrijven hydrocortison voor bij bijnierziekten, zoals de ziekte van Addison, de ziekte van Cushing en het adrenogenitaal syndroom. Ook wordt het gebruikt bij astma en bij COPD (zoals chronische bronchitis en longemfyseem).

  • Bijwerkingen

    Behalve het gewenste effect kan dit middel bijwerkingen geven. De kans op deze bijwerkingen hangt af van uw eigen gevoeligheid voor deze bijwerkingen, de hoeveelheid hydrocortison die u gebruikt en de duur van de behandeling. Vraag uw arts welke bijwerkingen u kunt verwachten.

    Als u hydrocortison gebruikt omdat uw bijnieren zelf geen of onvoldoende cortisol aanmaken, zult u alleen last van bijwerkingen hebben als de dosering niet goed is ingesteld.

    Bij ziekte, een medische ingreep of ernstige psychische stress, heeft u meer hydrocortison nodig. Als de dosis dan niet wordt verhoogd, dan krijgt u klachten van cortisoltekort (Addison-crisis).

    • Addison-crisis. Dit kenmerkt zich door gebrek aan eetlust, duizeligheid, misselijkheid, braken, krampende buikpijn en diarree, vaak gepaard gaande met koorts, slaperigheid, sufheid en zwakte, tot verschijnselen als extreme vermoeidheid.
    • Vochttekort. U merkt dit aan een droge huid en slijmvliezen, een lage bloeddruk en vaak diepliggende ogen. Het is dan heel belangrijk om de bloeddruk te laten meten! U zult dan snel het tekort moeten aanvullen met het slikken van extra hydrocortison. Of wanneer dat niet mogelijk is (bijvoorbeeld door braken, diarree of sufheid) met een noodinjectie. Het is ook verstandig bij een beginnende crisis direct de specialist te waarschuwen.

    Soms, meteen vanaf het begin van de behandeling

    • Maag- of darmklachten. De maag- en darmwand kunnen gevoeliger zijn, waardoor eerder maag- en darmzweren ontstaan. Overleg voor gebruik met uw arts als u recent een maag- of darmzweer heeft gehad of die nu nog heeft. Eventueel kan uw arts een maagzuurbeschermend middel voorschrijven.

    Zelden

    • Omdat bijnierschorshormonen de aanmaak en afbraak van koolhydraten beïnvloeden, kunnen bij mensen die daarvoor gevoelig zijn, verschijnselen van diabetes (suikerziekte) ontstaan. Zij merken dit doordat zij veel dorst krijgen en veel moeten plassen. Dit kan vooral optreden bij mensen boven de 75 jaar. Mensen met diabetes kunnen tijdens de behandeling meer insuline of bloedsuikerverlagende tabletten nodig hebben. Meet extra vaak uw bloedglucosegehalte.
    • Mensen met de spierziekte myasthenia gravis kunnen extra last van hun aandoening krijgen. Overleg hierover met uw arts.
    • Stoornissen in het hartritme. U kunt een licht verhoogd risico op hartritmestoornissen hebben.

    Zeer zelden

    • Als u aan psoriasis lijdt: u kunt meer last krijgen van deze aandoening als u stopt met dit medicijn. Neem contact op met uw arts als u last heeft van rode schilferende of glanzende plekken op de huid, beschadigingen van de huid, jeuk, putjes in de nagels en gewrichtsklachten.

    Soms, bij te veel hydrocortison in het bloed

    • Tijdelijke veranderingen in gevoel en stemming, die per persoon kunnen verschillen. Men kan energieker, prikkelbaar, rusteloos, angstig of agressief worden, maar ook neerslachtig, futloos of vermoeid. Overleg voor gebruik met uw arts als u depressief bent of hiervoor wordt behandeld. Mocht u veel last hebben van stemmingsveranderingen, vraag dan uw arts om advies. Mogelijk kan de dosering enigszins worden verlaagd.
    • Slecht genezende wonden en meer kans op infecties met bacteriën, virussen of schimmels. Start de behandeling niet, als het enigszins kan, als u last heeft van aandoeningen die zijn veroorzaakt door infecties van bacteriën, schimmels of virussen. Als de infectie uit de hand loopt, heeft u dat niet in de gaten, omdat bijnierschorshormonen ontstekingsverschijnselen, zoals roodheid en zwelling, tegengaan. Mocht zich een infectie tijdens het gebruik voordoen, bespreek dan met de arts wat u moet doen. Neem in elk geval contact op bij plotseling opkomende ontstekingen, bij ontstekingen in of rond het oog en bij een ontstekingen waarvan u weet of vermoedt dat deze door een virus zijn veroorzaakt.
      • Overleg met uw arts als u moet worden gevaccineerd, bijvoorbeeld tegen tropische ziekten. Mogelijk reageert uw lichaam onvoldoende op de inenting.
      • Raadpleeg uw arts als u een wond heeft die slecht geneest.

    Als er maandenlang een te grote hoeveelheid hydrocortison in het bloed is

    • Sommige mensen worden dikker door de veranderde opbouw en afbraak van vet, door een toename van de eetlust en door het vasthouden van vocht. Het is vaak nodig de eetgewoonten aan te passen om het gewicht op peil te houden. Een diëtist kan u daarbij helpen. Vraag uw huisarts om een verwijzing.
    • Regelmatig krijgen mensen een opgezwollen gezicht. Dit is voor velen een belangrijk nadeel van de behandeling. Het is niet altijd mooi en terwijl het niet goed met hen gaat, zien zij er voor hun omgeving juist 'welvarend' uit.
    • Dunne huid, waardoor het de onderliggende weefsels minder goed beschermt. Hierdoor kunt u eerder last krijgen van blauwe plekken en streepvormige littekens (striae).
    • Andere effecten op de huid zijn dat wonden minder goed en minder snel genezen en dat er een verhoogde kans is op acne (jeugdpuistjes) en overmatige haargroei, vooral in het gezicht.

    Als er jarenlang regelmatig een te grote hoeveelheid hydrocortison in het bloed is, kunt u last krijgen van verlies van botweefsel (osteoporose). De botten worden brozer, waardoor deze eerder breken. Te veel hydrocortison versterkt het natuurlijke afbraakproces van de botten, waardoor broze botten ontstaan. Het is daarom belangrijk tijdens het gebruik van hydrocortison voldoende kalk te gebruiken (in de vorm van zuivelproducten of eventueel als tabletten). Ook lichaamsbeweging is noodzakelijk voor een actieve opbouw van de botten.

  • Gebruik

    Kijk voor de juiste dosering altijd op het etiket van de apotheek of in de bijsluiter. Vraag ook uw arts om een duidelijke instructie op papier. De dosering bij dit middel is vaak ingewikkeld, omdat het afhankelijk is van uw persoonlijke situatie. Bij een verblijf op grote hoogte (gebergte) is bijvoorbeeld soms een hogere dosering nodig.

    Hoe?

    Tabletten of capsules
    Sommige mensen vinden dat de tabletten een onplezierige bittere smaak hebben. Wanneer dit is toegestaan, kunt u de tabletten innemen met een lepel vla of yoghurt. Eventueel kunt u uw arts vragen een recept te schrijven voor gelatinecapsules, die de apotheek voor u kan maken. Zo'n capsule kunt u in zijn geheel inslikken, waarna hij in de maag oplost. Verwerking in een capsule kan ook prettig zijn als u erg veel tabletten in één keer moet slikken.

    Injecties
    De injecties worden door een arts toegediend. In sommige gevallen (bijvoorbeeld wanneer u op vakantie gaat) kunnen u of uw partner worden geïnstrueerd om zelf te kunnen spuiten in noodsituaties.

    Wanneer

    Bij vervanging van eigen bijnierschorshormoon

    Tabletten of capsules
    U moet hydrocortison meestal in 2 keer innemen. Tweederde van de hoeveelheid in de ochtend en eenderde laat in de middag. Soms in 3 keer. Neem de ochtend dosis zo vroeg mogelijk in. Blijf eventueel daarna nog enige tijd in bed om 'op gang te komen'.

    Soms adviseert de arts een ander schema, bijvoorbeeld een dosis vlak voor het slapengaan (bij het adrenogenitaal syndroom).

    Verder zult u extra hydrocortison moeten gebruiken in situaties van ziekte, stress, een medische ingreep of inspanning. Als u de situatie voorziet (bijvoorbeeld een examen of het laten verwijderen van een moedervlek), kunt u het beste vooraf extra hydrocortison innemen.

    Injecties
    Als de verschijnselen van een tekort te groot zijn, is men niet altijd in staat tabletten of capsules in te nemen en zal iemand een injectie met een bijnierschorshormoon moeten toedienen.

    Bij COPD of astma
    Dit middel wordt meestal als injectie door een arts of verpleegkundige toegediend.

    Hoe lang?
    Bij ziektes waarbij het lichaam zelf geen of onvoldoende cortisol aanmaakt, moet u dit middel levenslang gebruiken.

  • Vergeten

    De vergeten dosis moet u alsnog zo snel mogelijk gebruiken.

  • Verboden

    autorijden, alcohol drinken en alles eten?
    Bij dit middel zijn hiervoor geen beperkingen.

  • Wisselwerking

    De medicijnen waarmee de belangrijkste wisselwerkingen optreden, zijn de volgende.

    • Ontstekingsremmende pijnstillers, zoals acetylsalicylzuur, diclofenac, ibuprofen en naproxen. Ontstekingsremmende pijnstillers hebben als bijwerking maag- en darmzweren. Hydrocortison kan de kans op deze bijwerking verhogen. Zo nodig kan uw arts u bij deze combinatie een maagbeschermend middel voorschrijven. De pijnstiller paracetamol heeft deze bijwerking niet en kunt u wel veilig gebruiken.
    • Vaccins, bijvoorbeeld bof-mazelen-rodehondvaccin (BMR), gelekoortsvaccin en BCG-vaccin. Hydrocortison vermindert de werkzaamheid van deze vaccins en kan de kans op bijwerkingen ervan verhogen. Overleg hierover met uw arts.
    • Middelen onder andere gebruikt bij epilepsie die een van de volgende bestanddelen bevatten: carbamazepine, fenobarbital, fenytoïne of primidon en het middel tegen tuberculose rifampicine. Deze middelen kunnen de hoeveelheid hydrocortison in het bloed verlagen. Bij stoppen, verhogen ze juist de hoeveelheid hydrocortison. Overleg hierover met uw arts of apotheker. Dus ook als u met een van deze middelen gaat stoppen.
  • Zwangerschap

    Zwangerschap

    • Injecties als stootkuur zijn soms mogelijk tijdens zwangerschap of als u zwanger wilt worden. Overleg hierover met uw arts.
    • Ter vervanging van een tekort aan cortisol, kunt u dit middel veilig gebruiken, mits de dosering goed is ingesteld. Raadpleeg uw arts.

    Borstvoeding

    • Bij een eemalige injectie als stootkuur kunt u borstvoeding geven. Het geeft dan weinig risico voor de baby. Bij een intensievere toepassing moet u samen met uw arts de risico's afwegen tegen de voordelen.
    • Ter vervanging van een tekort aan cortisol, kunt u dit middel veilig gebruiken, mits de dosering goed is ingesteld. Raadpleeg uw arts.
  • Stoppen

    Bij ziektes waarbij het lichaam zelf geen of onvoldoende bijnierschorshormonen aanmaakt, zal de bijnierschors niet of nauwelijks meer op gang komen. U moet dit middel daarom levenslang gebruiken.

    Mag u wel stoppen? En gebruikt u dit middel langer dan 3 weken achter elkaar? Bouw dan langzaam af in overleg met uw arts.

    Als u niet langzaam afbouwt, kunt u last krijgen van ernstige ziekteverschijnselen, zoals diarree, misselijkheid, zwakte en vermoeidheid.

    Deze ziekteverschijnselen ontstaan doordat uw eigen bijnierschors tijdens het gebruik minder hormonen aanmaakt, omdat het merkt dat er al voldoende bijnierschorshormoon in het lichaam aanwezig is. Het duurt enige weken tot soms meer dan een jaar voor de bijnierschors weer helemaal op gang is.

  • Handelsinformatie

    Hydrocortison is sinds 1952 internationaal op de markt. In tabletten is het op recept verkrijgbaar als het merkloze Hydrocortison en in capsules is het op recept verkrijgbaar als het merkloze Hydrocortison capsules FNA. In injecties is het op recept verkrijgbaar als Solu Cortef en het merkloze Hydrocortison.

Laatst gewijzigd op: 24 februari 2014

Herhaalrecept

Gebruikt u Cortisol? Via deze website kunt u een herhaalrecept aanvragen

Gerelateerde videos

COPD

Bij normale ademhaling gaat er lucht via de neus en de luchtpijp naar steeds kleiner wordende luchtwegen, de bronchiën. De bronchiën vertakken zich tot bronchioli en uiteindelijk tot kleine trosjes dunne, tere zakjes, de longblaasjes (medische benaming: alveoli).

COPD (chronische obstructieve longziekte) valt onder de categorie ziekten waardoor de luchtdoorstroming wordt geblokkeerd en waarbij zich ademhalingsproblemen voordoen. Emfyseem is een ziekte die de longblaasjes en de longblaaskanaaltjes vernietigt. Wanneer de longen hun elasticiteit verliezen, scheuren de longblaasjes en ontstaan er grote luchtholten. Deze holten verkleinen de oppervlakte die ons lichaam nodig heeft om zuurstof op te nemen en koolstofdioxide af te geven.

Bronchitis is een ontsteking van de bekleding van de bronchiën. Chronische bronchitis is het gevolg van hardnekkige ontstekingen van deze luchtwegen. Er wordt voortdurend slijm geproduceerd en op den duur wordt de bekleding van de bronchiën dikker. Dit belemmert de uitstroom van lucht tijdens de ademhaling.

COPD wordt veroorzaakt door: 1) tabak, 2) astma, 3) blootstelling aan luchtverontreiniging thuis en op het werk, 4) erfelijke factoren en 5) infecties van de luchtwegen.

COPD

Bij normale ademhaling gaat er lucht via de neus en de luchtpijp naar steeds kleiner wordende luchtwegen, de bronchiën. De bronchiën vertakken zich tot bronchioli en uiteindelijk tot kleine trosjes…

Bij normale ademhaling gaat er lucht via de neus en de luchtpijp naar steeds kleiner wordende luchtwegen, de bronchiën. De bronchiën vertakken zich tot bronchioli en uiteindelijk tot kleine trosjes dunne, tere zakjes, de longblaasjes (medische benaming: alveoli).

COPD (chronische obstructieve longziekte) valt onder de categorie ziekten waardoor de luchtdoorstroming wordt geblokkeerd en waarbij zich ademhalingsproblemen voordoen. Emfyseem is een ziekte die de longblaasjes en de longblaaskanaaltjes vernietigt. Wanneer de longen hun elasticiteit verliezen, scheuren de longblaasjes en ontstaan er grote luchtholten. Deze holten verkleinen de oppervlakte die ons lichaam nodig heeft om zuurstof op te nemen en koolstofdioxide af te geven.

Bronchitis is een ontsteking van de bekleding van de bronchiën. Chronische bronchitis is het gevolg van hardnekkige ontstekingen van deze luchtwegen. Er wordt voortdurend slijm geproduceerd en op den duur wordt de bekleding van de bronchiën dikker. Dit belemmert de uitstroom van lucht tijdens de ademhaling.

COPD wordt veroorzaakt door: 1) tabak, 2) astma, 3) blootstelling aan luchtverontreiniging thuis en op het werk, 4) erfelijke factoren en 5) infecties van de luchtwegen.

Bekijk video

Meld bijwerkingen

Een paar minuten van uw tijd kan een leven redden.

Omdat niet alle bijwerkingen bekend zijn op het moment dat een geneesmiddel of een vaccin op de markt wordt gebracht, zijn meldingen uit de praktijk onmisbaar voor een veilig geneesmiddelgebruik.

Lareb verzamelt alle bijwerkingen van geneesmiddelen en vaccins in Nederland. Daardoor valt het snel op als een bijwerking vaak voorkomt. Dit systeem werkt alleen als er zoveel mogelijk bijwerkingen gemeld worden door zorgverleners, apothekers en patiënten.

Uw melding is dus belangrijk om geneesmiddelen nog veiliger te maken!

Meld bijwerkingen

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 15

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 15

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 23

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 23

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 31

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 31

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 39

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 39

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 47

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 47

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 55

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 55

Notice: Undefined variable: cz in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 65

Notice: Trying to get property 'ID' of non-object in /data/www/umenz.site/public_html/wp-content/themes/saas-zorgcentra-default/widgets/button-row/widget-button-row.php on line 65